Ông nội sinh năm 1966, cháu nội chào đời năm 2026. Hai ông cháu cách nhau đúng 60 năm nhưng cùng mang tuổi Bính Ngọ, cùng mệnh Thiên Hà Thủy. Sự trùng hợp này không phải ngẫu nhiên mà là cách người xưa đánh số năm: cứ 60 năm, tên gọi của năm lại quay về chỗ cũ. Vòng 60 năm ấy gọi là lục thập hoa giáp. Hiểu nó, bạn sẽ tự tính được can chi, nạp âm của bất kỳ năm nào mà không cần thuộc lòng bảng tra.
Mười thiên can và mười hai địa chi
Tên mỗi năm âm lịch ghép từ hai phần. Phần đầu là một trong 10 thiên can: Giáp, Ất, Bính, Đinh, Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý. Phần sau là một trong 12 địa chi, tức 12 con giáp quen thuộc, mở đầu bằng Tý (chuột) và khép lại bằng Hợi (lợn). Can và chi cùng tiến lên một bước mỗi năm. Năm 1984 là Giáp Tý, năm 1985 là Ất Sửu, năm 1986 là Bính Dần, cứ thế tiếp tục.
Mỗi can, mỗi chi lại mang tính âm hoặc dương xen kẽ. Giáp, Bính, Mậu, Canh, Nhâm là can dương, năm can còn lại là can âm. Với địa chi, Tý, Dần, Thìn, Ngọ, Thân, Tuất là chi dương, sáu chi còn lại là chi âm.
Vì sao chỉ có 60 chứ không phải 120 cặp
Nếu ghép tùy ý 10 can với 12 chi thì sẽ có 120 tổ hợp. Nhưng vì cả hai cùng tiến một bước mỗi năm, can thứ nhất luôn gặp chi thứ nhất, can thứ hai gặp chi thứ hai, nên can dương chỉ đứng cạnh chi dương và can âm chỉ đứng cạnh chi âm. Năm can dương nhân sáu chi dương được 30 cặp, năm can âm nhân sáu chi âm thêm 30 cặp, tổng cộng 60. Đây cũng là bội chung nhỏ nhất của 10 và 12, tức số năm để can và chi cùng quay về điểm xuất phát.
Cách tính can chi năm sinh nhanh
Có hai phép tính đơn giản, một cho can và một cho chi:
- Tìm can từ chữ số cuối của năm: 0 là Canh, 1 là Tân, 2 là Nhâm, 3 là Quý, 4 là Giáp, 5 là Ất, 6 là Bính, 7 là Đinh, 8 là Mậu, 9 là Kỷ.
- Tìm chi từ số dư khi chia năm cho 12: dư 0 là Thân, 1 là Dậu, 2 là Tuất, 3 là Hợi, 4 là Tý, 5 là Sửu, 6 là Dần, 7 là Mão, 8 là Thìn, 9 là Tỵ, 10 là Ngọ, 11 là Mùi.
Ví dụ năm 1990 có chữ số cuối là 0 nên can là Canh, 1990 chia 12 dư 10 nên chi là Ngọ, ghép lại thành Canh Ngọ. Năm 2027 tận cùng là 7, chia 12 dư 11, ra Đinh Mùi. Lưu ý duy nhất là năm âm lịch bắt đầu từ Tết. Người sinh ngày 20/1/1990 chào đời trước Tết Canh Ngọ ngày 27/1/1990, nên mang tuổi Kỷ Tỵ 1989. Mốc Tết này cũng quyết định tuổi mụ, bạn có thể xem thêm ở bài cách tính tuổi mụ.
Ngũ hành nạp âm là gì
Mỗi hai năm liền nhau trong vòng 60 năm được gán chung một nạp âm, tức một hành trong ngũ hành Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ kèm một hình ảnh cụ thể như vàng trong biển, lửa trong lò, gỗ rừng lớn. Có 30 nạp âm như vậy, và đây chính là "mệnh" mà người Việt hay hỏi nhau: sinh năm này mệnh gì.
Cần phân biệt nạp âm với hành của can hay chi. Giáp thuộc Mộc, Tý thuộc Thủy, nhưng năm Giáp Tý lại có nạp âm Hải Trung Kim. Khi xem tuổi, chọn màu hay chọn hướng theo mệnh, dân gian thường dùng nạp âm của năm sinh.
Đối chiếu nhiều bảng tra, tên các nạp âm khớp nhau, chỉ khác vài cách phiên âm: Lư Trung Hỏa có nơi viết Lô Trung Hỏa, Thích Lịch Hỏa có nơi viết Tích Lịch Hỏa, Phú Đăng Hỏa có nơi viết Phúc Đăng Hỏa.
Mẹo nhẩm hành nạp âm
Nếu chỉ cần biết hành, có một cách nhẩm đã được kiểm lại trên đủ 60 năm. Gán số cho can: Giáp Ất là 1, Bính Đinh là 2, Mậu Kỷ là 3, Canh Tân là 4, Nhâm Quý là 5. Gán số cho chi: Tý Sửu Ngọ Mùi là 0, Dần Mão Thân Dậu là 1, Thìn Tỵ Tuất Hợi là 2. Cộng hai số, nếu lớn hơn 5 thì trừ 5. Kết quả 1 là Kim, 2 là Thủy, 3 là Hỏa, 4 là Thổ, 5 là Mộc. Ví dụ Mậu Thìn 1988 có 3 cộng 2 bằng 5, ra Mộc, đúng với Đại Lâm Mộc.
Bảng 60 năm can chi từ 1984 đến 2043
Bảng dưới gộp mỗi hai năm cùng nạp âm thành một dòng, đi từ Giáp Tý 1984 đến Quý Hợi 2043. Muốn tra năm ngoài khoảng này, chỉ cần cộng hoặc trừ 60. Ví dụ năm 1966 ứng với dòng 2026, năm 1950 ứng với dòng 2010.
| Năm | Can chi | Nạp âm |
|---|---|---|
| 1984, 1985 | Giáp Tý, Ất Sửu | Hải Trung Kim |
| 1986, 1987 | Bính Dần, Đinh Mão | Lư Trung Hỏa |
| 1988, 1989 | Mậu Thìn, Kỷ Tỵ | Đại Lâm Mộc |
| 1990, 1991 | Canh Ngọ, Tân Mùi | Lộ Bàng Thổ |
| 1992, 1993 | Nhâm Thân, Quý Dậu | Kiếm Phong Kim |
| 1994, 1995 | Giáp Tuất, Ất Hợi | Sơn Đầu Hỏa |
| 1996, 1997 | Bính Tý, Đinh Sửu | Giản Hạ Thủy |
| 1998, 1999 | Mậu Dần, Kỷ Mão | Thành Đầu Thổ |
| 2000, 2001 | Canh Thìn, Tân Tỵ | Bạch Lạp Kim |
| 2002, 2003 | Nhâm Ngọ, Quý Mùi | Dương Liễu Mộc |
| 2004, 2005 | Giáp Thân, Ất Dậu | Tuyền Trung Thủy |
| 2006, 2007 | Bính Tuất, Đinh Hợi | Ốc Thượng Thổ |
| 2008, 2009 | Mậu Tý, Kỷ Sửu | Thích Lịch Hỏa |
| 2010, 2011 | Canh Dần, Tân Mão | Tùng Bách Mộc |
| 2012, 2013 | Nhâm Thìn, Quý Tỵ | Trường Lưu Thủy |
| 2014, 2015 | Giáp Ngọ, Ất Mùi | Sa Trung Kim |
| 2016, 2017 | Bính Thân, Đinh Dậu | Sơn Hạ Hỏa |
| 2018, 2019 | Mậu Tuất, Kỷ Hợi | Bình Địa Mộc |
| 2020, 2021 | Canh Tý, Tân Sửu | Bích Thượng Thổ |
| 2022, 2023 | Nhâm Dần, Quý Mão | Kim Bạch Kim |
| 2024, 2025 | Giáp Thìn, Ất Tỵ | Phú Đăng Hỏa |
| 2026, 2027 | Bính Ngọ, Đinh Mùi | Thiên Hà Thủy |
| 2028, 2029 | Mậu Thân, Kỷ Dậu | Đại Trạch Thổ |
| 2030, 2031 | Canh Tuất, Tân Hợi | Thoa Xuyến Kim |
| 2032, 2033 | Nhâm Tý, Quý Sửu | Tang Đố Mộc |
| 2034, 2035 | Giáp Dần, Ất Mão | Đại Khê Thủy |
| 2036, 2037 | Bính Thìn, Đinh Tỵ | Sa Trung Thổ |
| 2038, 2039 | Mậu Ngọ, Kỷ Mùi | Thiên Thượng Hỏa |
| 2040, 2041 | Canh Thân, Tân Dậu | Thạch Lựu Mộc |
| 2042, 2043 | Nhâm Tuất, Quý Hợi | Đại Hải Thủy |
Đối chiếu với các bài sinh năm mệnh gì
Bảng trên khớp với các bài tra mệnh theo năm sinh đã có trên site. Năm 1990 là Canh Ngọ, nạp âm Lộ Bàng Thổ, tức đất ven đường, phân tích cụ thể ở bài sinh năm 1990 mệnh gì. Năm 2027 sắp tới là Đinh Mùi, nạp âm Thiên Hà Thủy, cùng cặp với năm Bính Ngọ 2026. Gia đình đang đón em bé năm tới có thể đọc thêm bài sinh năm 2027 mệnh gì.
Nạp âm chỉ là một lớp trong cách xem tuổi dân gian. Người sinh năm 1990 và năm 1999 Kỷ Mão cùng mệnh Thổ nhưng tính cách, hoàn cảnh vẫn khác hẳn nhau, nên bảng tra chỉ để hiểu, không để đóng khung ai.
Câu hỏi thường gặp
Bao nhiêu năm thì quay lại đúng can chi năm sinh?
Đúng 60 năm. Người sinh năm Giáp Tý 1984 sẽ gặp lại năm Giáp Tý vào năm 2044.
Hai năm liền nhau có luôn cùng mệnh không?
Không phải luôn luôn. Chỉ hai năm trong cùng một cặp mới chung nạp âm, ví dụ 1990 và 1991. Năm 1991 Tân Mùi là Lộ Bàng Thổ nhưng năm 1992 Nhâm Thân đã sang Kiếm Phong Kim.
Sinh tháng 1 dương lịch thì tra bảng thế nào?
Kiểm tra ngày Tết của năm đó trước. Nếu sinh trước Tết, bạn dùng dòng của năm dương lịch liền trước, cả can chi lẫn nạp âm đều theo năm đó.
Nạp âm và cung mệnh có giống nhau không?
Không. Nạp âm tính theo can chi năm sinh, giống nhau cho nam và nữ. Cung mệnh trong phong thủy bát trạch tính theo cách khác và có phân biệt nam nữ.
Lời kết
Vòng 60 năm can chi được tạo ra từ một quy tắc rất gọn: can dương đi với chi dương, can âm đi với chi âm, hai năm liền nhau chung một nạp âm. Nắm được lục thập hoa giáp, bạn có thể tự kiểm tra năm sinh của người thân, đọc hiểu các bài xem tuổi và coi mệnh nạp âm là một nét văn hóa thú vị để tham khảo.