Mang lễ gì cho đúng, vào chùa lạy ban nào trước, tiền công đức đặt ở đâu? Đây là những câu mà không ít người, kể cả người đi chùa nhiều năm, vẫn còn lúng túng. Hướng dẫn dưới đây được tổng hợp từ các bài viết về văn hóa đi lễ chùa trên báo chí và tài liệu phong tục. Xin lưu ý trước một điều: mỗi vùng, mỗi ngôi chùa có thể có cách sắp xếp riêng, khi đến nơi lạ thì quy định và lời hướng dẫn của nhà chùa là thứ nên theo trước tiên.
Đi lễ chùa để làm gì
Với nhiều người Việt, đi chùa ngày rằm, mùng 1 hay đầu năm là cách tìm lại sự yên tĩnh sau những ngày bận rộn. Các bài viết về văn hóa Phật giáo đều nhấn mạnh rằng điều quý nhất là tấm lòng thành, không phải lễ to hay chùa nổi tiếng. Đến chùa với ý nghĩ "dâng lễ thật nhiều để được phù hộ" là kiểu mặc cả, không hợp với tinh thần nhà Phật. Lời nguyện nên hướng tới sự bình an cho gia đình và cho mọi người, tự nhắc mình sống tử tế hơn.
Ăn mặc và sắm lễ
Trang phục
Quần áo sạch sẽ, kín đáo, màu nhã nhặn là đủ. Nên tránh áo hai dây, áo hở vai, quần soóc, váy ngắn, đồ bó sát hay xuyên thấu. Không cần mặc com lê hay trang điểm đậm, cũng không nên xịt nước hoa quá nồng. Người là Phật tử có thể mặc áo lam hoặc áo tràng.
Lễ chay
Lễ dâng ở chùa là lễ chay. Các món thường gặp gồm:
- Hương: một bó nhỏ là đủ, nhiều chùa có lư hương chung ngoài sân.
- Hoa tươi: sen, huệ, cúc, mẫu đơn. Tránh hoa giả, hoa dại.
- Quả chín: chuối, bưởi, cam, táo, có thể bày thành đĩa ngũ quả.
- Bánh kẹo, oản, xôi chè: tùy tâm, không cần nhiều.
Lễ mặn như gà, giò, chả không đặt ở chính điện thờ Phật. Nếu chùa có ban Đức Ông, điện Mẫu và gia đình muốn dâng lễ mặn, chỉ đặt ở đúng các ban đó. Vàng mã và tiền giấy cũng không đặt lên ban Phật.
Thứ tự lễ trong chùa miền Bắc
Ở nhiều chùa miền Bắc, các tài liệu phong tục cùng mô tả một trình tự quen thuộc như sau:
- Ban Đức Ông: đặt lễ, thắp hương trước tiên, như lời xin phép vị hộ trì ngôi chùa.
- Chính điện Tam Bảo: đặt lễ chay lên hương án, lễ Phật, Bồ Tát.
- Các ban thờ khác: thắp hương lần lượt, thường 3 hoặc 5 ban. Nếu chùa có điện Mẫu, Tứ Phủ thì lễ thêm ở đó.
- Nhà Tổ: còn gọi là nhà Hậu, nơi thờ các vị sư tổ đã trụ trì chùa.
- Hạ lễ, thăm nhà khách: sau khi lễ tạ, có thể ghé chào các thầy và gửi công đức nếu muốn.
Cũng có hướng dẫn khuyên đi lễ theo một vòng từ trái qua giữa rồi sang phải, hoặc đặt việc lễ Tam Bảo lên trước các ban khác. Chùa ở các vùng khác có thể bài trí khác hẳn, nhiều chùa không có điện Mẫu. Vì vậy, bạn cứ coi thứ tự trên là gợi ý, quan sát cách nhà chùa sắp đặt hoặc hỏi các thầy, các cô công quả là chắc nhất.
Cách vái lạy và đi lại trong chùa
- Vào cổng bên phải, ra cổng bên trái. Cửa giữa của tam quan theo truyền thống dành cho các bậc cao tăng.
- Không bước lên bậc cửa, bước qua nhẹ nhàng.
- Đứng hoặc quỳ chếch sang một bên, không đứng chắn thẳng trước tượng chính.
- Chắp tay ngay ngắn trước ngực khi vái. Khi lạy, quỳ xuống và cúi sát đất, thường lạy ba lạy.
- Thắp ít hương, cắm ngay ngắn, ở nơi chùa quy định.
Đặt tiền công đức đúng chỗ
Tiền thật nên bỏ vào hòm công đức, không đặt lên hương án chính điện, không nhét vào tay tượng, kẽ chân tượng hay rải lên ban thờ. Số tiền nhiều ít không quan trọng bằng tấm lòng. Nếu muốn ghi công đức xây dựng, tu sửa chùa, bạn có thể đến nhà khách để nhà chùa ghi sổ.
Lời khấn ngắn tự soạn
Lời khấn ở chùa không cần dài. Dưới đây là hai đoạn gợi ý, bạn có thể khấn thầm hoặc nói khẽ.
Tại ban Đức Ông: "Con kính lạy Đức Ông. Hôm nay ngày (âm lịch), con là (họ tên), ở (địa chỉ), đến chùa thắp nén hương. Con xin phép được vào lễ Phật, kính mong Đức Ông chứng giám lòng thành."
Tại chính điện: "Nam mô A Di Đà Phật. Con kính lạy mười phương chư Phật, chư Bồ Tát. Con là (họ tên), thành tâm dâng chút hương hoa. Con xin sám hối những điều sai trái đã làm, nguyện giữ lòng hiền lành, nói lời tử tế. Cầu cho gia đình con và mọi người được bình an, khỏe mạnh."
Những điều nên tránh khi đi lễ chùa
- Nói to, gọi nhau í ới, để trẻ con chạy nhảy ồn ào trong khuôn viên chùa.
- Chụp ảnh ở nơi nhà chùa đặt biển cấm, hoặc chụp khi người khác đang lễ.
- Đốt nhiều vàng mã: vàng mã không dâng lên ban Phật, đốt nhiều chỉ thêm tốn kém và khói bụi.
- Tự ý lấy đồ của chùa mang về, bẻ cành, hái hoa trong vườn chùa.
- Khấn xin quá nhiều điều, hoặc khấn kiểu hứa trả lễ to nếu được việc.
Lịch rằm và mùng 1 gần nhất
Ngày rằm và mùng 1 âm lịch là lúc chùa đông người nhất. Các ngày trong bảng được đổi từ lịch âm bằng thuật toán âm lịch Việt Nam:
| Ngày âm lịch | Ngày dương lịch | Can chi ngày |
|---|---|---|
| Rằm tháng 10 (Tết Hạ Nguyên) | Thứ Hai 23/11/2026 | Tân Sửu |
| Mùng 1 tháng 11 | Thứ Tư 9/12/2026 | Đinh Tỵ |
| Rằm tháng 11 | Thứ Tư 23/12/2026 | Tân Mùi |
| Mùng 1 tháng Chạp | Thứ Sáu 8/1/2027 | Đinh Hợi |
Rằm tháng 10 năm nay rơi vào đầu tuần, nhiều người sẽ đi lễ từ chiều tối hôm trước hoặc sáng sớm trước giờ làm. Nguồn gốc và ý nghĩa ngày lễ này có trong bài rằm tháng 10 và Tết Hạ Nguyên. Nếu không đi chùa được, gia đình vẫn có thể thắp hương tại nhà theo hướng dẫn cúng mùng 1 ngày rằm hằng tháng.
Câu hỏi thường gặp
Đi lễ chùa có bắt buộc phải mang lễ không?
Không bắt buộc. Nhiều người chỉ thắp một nén hương ở lư hương chung, chắp tay vái là đủ. Lễ vật chỉ là cách bày tỏ lòng thành.
Đi chùa buổi tối có được không?
Được, miễn là chùa còn mở cửa, bạn ăn mặc chỉnh tề và giữ yên lặng. Một số chùa có giờ tụng kinh buổi tối, bạn có thể đứng phía sau lắng nghe.
Phụ nữ đang có kinh nguyệt có nên đi chùa không?
Đây là kiêng cữ dân gian, các hướng dẫn về lễ chùa nêu trên không đặt ra điều cấm nào như vậy. Nếu lo ngại, bạn có thể hỏi trực tiếp nhà chùa nơi mình hay đến.
Nằm mơ thấy đi chùa có ý nghĩa gì?
Nhiều người hay mơ thấy cảnh chùa sau những ngày nhiều lo nghĩ. Cách dân gian lý giải giấc mơ này có trong bài mơ thấy đi chùa là điềm gì, chỉ nên đọc để tham khảo.
Lời kết
Nắm được cách đi lễ chùa đúng phép không nhằm làm cho đủ thủ tục, mà để mình đi lại thong thả, không làm phiền ai và lòng được yên. Một bộ quần áo gọn gàng, ít hương hoa, lời khấn ngắn và vài phút ngồi tĩnh lặng trong sân chùa là đủ cho một buổi đi lễ trọn vẹn.