| Tiến triển trong quan hệ với Cuba có thể trở thành di sản nổi bật của ông Obama về chính sách đối ngoại. |
Từ bất khả thi đến tất yếu
Ngày 1/7, Mỹ và Cuba cùng tuyên bố sẽ mở lại Đại sứ quán tại thủ đô hai nước. Sự kiện từng được Tổng thống Barack Obama cho là “bất khả thi” nay trở thành một dấu ấn "phá băng”, hướng tới chấm dứt hàng thập niên căng thẳng vì Chiến tranh Lạnh.
Tuy nhiên, đây là kết quả tất yếu của một quá trình 18 tháng đàm phán bí mật trước ngày hai bên tuyên bố bình thường hóa quan hệ hồi cuối năm ngoái. Tiếp đó là bốn vòng đàm phán chính thức, một cuộc gặp thượng đỉnh hồi tháng 4/2015 tại Panama…
Những diễn biến nói trên cũng là bằng chứng hiển nhiên về thất bại của chính sách bao vây cấm vận như các quan chức Mỹ thừa nhận. Nếu như trong những năm 1940-1950, Mỹ từng hậu thuẫn chế độ độc tài Fulgencio Batista của Cuba, khiến người Cuba có cái nhìn thù địch với Mỹ và tạo tiền đề dẫn tới cuộc cách mạng của ông Fidel Castro thì trong thập niên 1960, sự chấm dứt quan hệ với Cuba đã khiến nước này nghiêng về phía Liên Xô. Lệnh trừng phạt kinh tế kéo dài mấy thập kỷ khiến Cuba chịu tổn thất lên đến 1.000 tỷ USD nhưng cũng không mang lại sự “thay đổi chế độ” như Washington mong đợi.
Từ năm 1992 đến nay, Liên hợp quốc nhiều lần biểu quyết với đa số áp đảo lên án lệnh trừng phạt của Mỹ đối với Cuba. Quan trọng hơn, dù về khía cạnh địa lý hay văn hóa, Cuba vẫn là một mắt xích quan trọng kết nối Mỹ với khu vực Mỹ Latinh. Thái độ thù địch của Mỹ đối với Cuba khiến Washington càng trở nên bị cô lập tại khu vực này.
Về phía Cuba, cải thiện quan hệ với Mỹ là nhu cầu cấp thiết để giải quyết khó khăn kinh tế, phá vỡ tình trạng bị cô lập, hội nhập hệ thống kinh tế thế giới. Mặc dù Chủ tịch Raul Castro từ khi nắm quyền năm 2008 đã ra sức thúc đẩy nhiều chính sách cải cách kinh tế nhưng Cuba vẫn phát triển rất chậm. Thu hút vốn đầu tư nước ngoài của Cuba gặp nhiều trở ngại. Gay go hơn, vấn đề đảm bảo nguồn năng lượng của Cuba ngày càng khó khăn, khi nền kinh tế của Venezuela – nước cung cấp 100.000 thùng dầu mỗi ngày với giá ưu đãi cho Cuba trong nhiều năm qua – đang rơi vào khó khăn nghiêm trọng.
Phá vỡ xiềng xích của lịch sử
Theo thông báo của Bộ Ngoại giao Mỹ, sứ quán mới được mở lại sẽ tiếp tục thực hiện các chức năng như các hoạt động về lãnh sự, chính trị, kinh tế và thực hiện một chương trình ngoại giao công chúng. Các nhà ngoại giao sẽ có thể gặp gỡ và trao đổi ý kiến với cả chính phủ và các tổ chức phi chính phủ tại Cuba. Báo giới Mỹ cũng cho rằng, với hai tòa đại sứ quán được mở lại, các vấn đề liên quan đến quan hệ hai nước sẽ được giải quyết trực tiếp chứ không còn qua văn phòng đại diện đặt tại sứ quán Thụy Sỹ ở Havana và Washington như trước.
Một cuộc điều tra dư luận gần đây cho thấy phần đông trong số 15 triệu người Mỹ gốc Cuba tán thành quyết định của ông Obama, đặc biệt là thế hệ trẻ. Vì thế, nhiều người đã cho rằng tiến triển trong quan hệ với Cuba có thể trở thành di sản nổi bật của ông Obama về chính sách đối ngoại.
Tuy nhiên, điều này chỉ trở thành hiện thực nếu Tổng thống có thể thuyết phục được các nghị sĩ Quốc hội. Bởi lẽ, chính quyền Mỹ có thể mở lại sứ quán mà không cần sự đồng ý của Quốc hội, nhưng sẽ cần các nghị sĩ thông qua đề cử Đại sứ, ngân khoản cho sứ quán hoạt động cũng như việc dỡ bỏ lệnh cấm vận kinh tế - được cho là rào cản lớn nhất trong quan hệ Mỹ - Cuba. Đây vẫn là bài toán khó với ông Obama, khi nhiều nghị sĩ Cộng hòa và cả Dân chủ vẫn cho rằng ông Obama quá dễ dãi với Cuba.
Ngược lại, ông Obama cho rằng lệnh trừng phạt đối với Cuba không đạt được mục tiêu như Mỹ mong đợi. Theo ông, “đã đến lúc lựa chọn phương châm mới” và phá vỡ những xiềng xích của lịch sử. Chí ít, sự “tan băng” trong quan hệ Mỹ - Cuba cho thấy tiến triển này đã nhận được sự hoan nghênh từ đông đảo cộng đồng quốc tế, ít nhiều tạo sự lạc quan cho các hồ sơ khác của chính quyền Obama liên quan đến các vấn đề Iran, bán đảo Triều Tiên, quan hệ Palestine - Israel.
Kim Đình