Đang ngồi họp, mí mắt phải bỗng giật lên từng nhịp nhỏ, người ngồi cạnh buột miệng "chắc sắp có chuyện gì rồi". Ai từng gặp cảnh này đều hiểu cảm giác nửa tò mò nửa lo. Ông bà ta có hẳn một lối đọc điềm theo bên mắt, theo giờ trong ngày, theo mí trên hay mí dưới. Bài viết điểm lại những cách hiểu ấy như một mảnh văn hóa để đọc cho biết, rồi dành phần dài hơn cho câu hỏi thực tế: vì sao mí mắt giật, làm gì cho đỡ và khi nào thì nên đi khám.
Giật mắt nhìn từ hai phía
Trong dân gian, hiện tượng này được gọi là nháy mắt hay máy mắt, và từ lâu đã được xem như một lời nhắc của trời đất. Người ta tin mỗi bên mắt, mỗi khung giờ mang một ý riêng, có điềm vui, có điềm cần giữ mình. Đây là quan niệm truyền miệng, chưa có cơ sở khoa học nào chứng minh.
Ở phía y học, dạng giật mí phổ biến nhất có tên là myokymia mí mắt. Các thớ cơ quanh mí co nhẹ, lặp đi lặp lại ngoài ý muốn, thường chỉ ở một bên. Theo Cleveland Clinic, hiện tượng này hay gặp nhất ở mí dưới. Mỗi cơn kéo dài vài giây đến một hai phút, có thể quay lại trong nhiều ngày rồi tự hết mà không cần chữa.
Câu "nam tả nữ hữu" nghĩa là gì
Đây là câu được nhắc nhiều nhất khi bàn chuyện giật mắt. "Tả" là bên trái, "hữu" là bên phải. Theo cách hiểu phổ biến, đàn ông giật mắt trái được coi là điềm lành, còn phụ nữ thì giật mắt phải mới là điềm lành. Bên còn lại không hẳn là xấu, chỉ được hiểu là lời nhắc nên cẩn trọng lời ăn tiếng nói, chi tiêu hay đi lại.
Lối nghĩ này bắt nguồn từ quan niệm âm dương: bên trái thuộc dương, hợp với nam, bên phải thuộc âm, hợp với nữ. Tuy vậy, mỗi vùng diễn giải một kiểu. Có nơi chỉ xét bên mắt mà không phân biệt nam nữ, có nơi lại cho rằng phải xem thêm giờ giật mới đọc được ý. Vì thế, bạn nên coi câu này như một câu nói vui trong nhà hơn là một lời phán.
Xem giật mắt theo 12 khung giờ
Người xưa chia một ngày đêm thành 12 canh giờ theo 12 con giáp, mỗi giờ dài hai tiếng, bắt đầu từ giờ Tý lúc 23 giờ đêm. Hình dưới tóm lược một bản giải nghĩa được truyền nhiều. Xin lưu ý, các bản lưu hành trên mạng và trong sách tử vi dân gian khác nhau khá nhiều, cùng một khung giờ có bản ghi tin vui, có bản lại ghi nên thận trọng. Không bản nào được coi là chuẩn duy nhất.
Phần lớn các ý trong bảng xoay quanh chuyện đời thường như có khách, có người nhắc, có bữa ăn. Ô mang ý "cẩn thận" cũng chỉ là lời khuyên giữ hòa khí. Đừng vì một cái giật mắt lúc nửa đêm mà mất ngủ thêm, vì thiếu ngủ lại là thủ phạm hay gặp nhất.
Giật mí trên và giật mí dưới
Một số người xem điềm còn phân biệt vị trí mí. Cách hiểu thường gặp như sau:
- Mí trên giật: hay được gắn với việc bên ngoài như công việc, tin tức, người quen tìm đến.
- Mí dưới giật: hay được gắn với chuyện trong nhà, cảm xúc và sức khỏe của bản thân.
Giật mắt nằm chung nhóm với nhiều điềm báo đời thường khác của người Việt, chẳng hạn chuyện cắn vào lưỡi là điềm gì. Điểm chung của chúng là được truyền miệng qua nhiều thế hệ, mang màu sắc vui vẻ trong giao tiếp, còn ý nghĩa thì tùy người nghe.
Góc y khoa: vì sao mí mắt giật
Các nguồn y khoa như Mayo Clinic, Cleveland Clinic cùng trang của Bệnh viện Vinmec và Bệnh viện Tâm Anh đều cho biết giật mí mắt thông thường là lành tính, không đau và thường tự hết sau vài ngày đến vài tuần. Những yếu tố được các nguồn này cùng nhắc tới gồm:
- Thiếu ngủ và mệt mỏi: thức khuya liên tục, ngủ chập chờn.
- Căng thẳng, lo âu: mùa thi, mùa chạy báo cáo cuối năm, chuyện gia đình.
- Mỏi mắt: nhìn màn hình điện thoại, máy tính nhiều giờ liền, đọc dưới ánh sáng kém.
- Chất kích thích: cà phê, trà đặc, nước tăng lực, rượu bia, thuốc lá.
- Khô mắt hoặc kích ứng: mắt khô, viêm bờ mi, bụi, gió, ánh sáng chói.
Hai trang bệnh viện trong nước nhắc thêm việc thiếu magie hoặc vitamin B12 có thể góp phần. Mayo Clinic cũng lưu ý có những tình trạng khác hẳn giật mí thông thường, như co thắt mi lành tính vô căn hay co thắt nửa mặt, cần bác sĩ chẩn đoán. Các bệnh thần kinh hiếm gặp hơn hầu như luôn đi kèm những dấu hiệu khác chứ không chỉ có giật mí.
Mẹo giảm giật mắt tại nhà
Phần lớn trường hợp chỉ cần điều chỉnh sinh hoạt là cơn giật thưa dần. Những việc dưới đây được các nguồn y khoa nêu ở trên khuyên hoặc gợi ý:
- Ngủ đủ và đều giờ: hạn chế dùng điện thoại lâu trước khi ngủ.
- Bớt chất kích thích: giảm cà phê, trà đặc, rượu bia, thuốc lá trong vài tuần để xem cơn giật có dịu đi không.
- Chườm ấm: đắp khăn ấm vừa phải lên vùng mắt vài phút, xoa nhẹ quanh mí cho thư giãn.
- Cho mắt nghỉ: nhiều bác sĩ mắt khuyên quy tắc 20-20-20 cho người dùng màn hình, tức là cứ 20 phút lại nhìn ra xa khoảng 6 mét trong 20 giây.
- Giữ ẩm cho mắt: nếu mắt khô có thể dùng nước mắt nhân tạo không kê đơn, dùng kéo dài thì nên hỏi bác sĩ.
- Thả lỏng tinh thần: đi bộ, tập thở, giãn cơ vài phút giữa giờ làm.
Lấy ví dụ một nhân viên văn phòng mùa quyết toán cuối năm, mỗi đêm ngủ năm tiếng, ngày hai ly cà phê, ngồi máy tính mười tiếng. Mí dưới giật suốt tuần là chuyện dễ hiểu. Ngủ bù, bỏ ly cà phê buổi chiều và thường xuyên nhìn ra cửa sổ là những thay đổi nên thử trước.
Khi nào nên đi khám
Theo Mayo Clinic và Vinmec, bạn nên gặp bác sĩ, ưu tiên chuyên khoa mắt, khi có một trong các dấu hiệu sau:
- Giật mí kéo dài nhiều tuần không đỡ dù đã ngủ đủ, bớt cà phê.
- Mí mắt sụp xuống, hoặc mí nhắm hẳn lại mỗi lần giật, khó mở mắt.
- Cơn giật lan sang má, khóe miệng hay các vùng khác trên mặt.
- Mắt đỏ, sưng hoặc chảy dịch.
- Thị lực thay đổi, hoặc theo Cleveland Clinic là giật nhiều hơn sau khi bắt đầu dùng một loại thuốc mới.
Những dấu hiệu này không có nghĩa là bệnh nặng, chỉ là lúc nên để bác sĩ kiểm tra cho yên tâm. Bác sĩ mắt có thể chuyển sang chuyên khoa thần kinh nếu thấy cần. Bạn không nên tự mua thuốc uống hay nhỏ thuốc lạ chỉ vì giật mí.
Câu hỏi thường gặp
Nữ giật mắt phải là điềm gì?
Theo câu "nam tả nữ hữu", phụ nữ giật mắt phải được nhiều người coi là điềm lành. Đây chỉ là quan niệm dân gian, nghe để vui, còn nếu mắt phải giật nhiều ngày thì nên nghĩ tới chuyện ngủ nghỉ trước.
Giật mắt liên tục cả tuần có sao không?
Thường không đáng lo. Các nguồn y khoa cho biết giật mí có thể kéo dài từ vài ngày đến vài tuần rồi tự hết. Nếu quá vài tuần hoặc kèm sụp mí, đỏ mắt, giật lan xuống mặt thì nên đi khám.
Uống cà phê có làm giật mắt nhiều hơn không?
Cả Mayo Clinic và Cleveland Clinic đều xếp caffeine vào nhóm yếu tố hay gây giật mí. Bạn có thể thử giảm dần cà phê, trà đặc trong một hai tuần để theo dõi.
Ngoài giật mắt, khuôn mặt còn những điềm nào được dân gian chú ý?
Nhiều người còn tò mò về nốt ruồi, nóng tai hay cả những giấc mơ liên quan tới gương mặt, chẳng hạn nằm mơ thấy mặt nổi mụn. Cũng như giật mắt, các cách giải đều chỉ để tham khảo.
Lời kết
Chuyện giật mắt trái, giật mắt phải là điềm gì là một phần thú vị của văn hóa dân gian, giống như cách ông bà xem tắc kè vào nhà tốt hay xấu. Bạn có thể đọc bảng giờ cho vui, nhưng hãy lắng nghe cơ thể nhiều hơn: ngủ đủ, bớt cà phê, cho mắt nghỉ, và đi khám khi cơn giật kéo dài hay kèm dấu hiệu lạ.