Văn khấn giao thừa Tết Đinh Mùi 2027 ngoài trời và trong nhà

Giao thừa Tết Đinh Mùi rơi vào đêm 29 tháng Chạp, tức đêm Thứ Sáu 5/2 rạng sáng Thứ Bảy 6/2/2027. Bài viết giải thích lễ trừ tịch, hai mâm cúng ngoài trời và trong nhà cùng hai bài văn khấn viết mới cho phút sang năm.

Hơn một thế kỷ trước, khi ghi chép phong tục người Việt, Phan Kế Bính tả cảnh nửa đêm cuối năm ở thành phố, nhà nào cũng bày hương án ra giữa sân để làm lễ. Ngày nay sân nhà đã nhỏ đi, nhiều gia đình ở chung cư, nhưng phút sang canh vẫn giữ một nhịp quen: tắt bớt đèn, châm hương, người lớn đứng trước mâm lễ nói lời tiễn năm cũ, rồi cả nhà quay vào thắp nén hương đầu năm trên bàn thờ. Bài này đi qua từng phần của lễ giao thừa Tết Đinh Mùi. Tất cả đều là tập tục truyền lại, nơi này làm thế này, nơi kia làm thế khác, gia đình cứ chọn cách hợp nếp nhà.

Giao thừa và lễ trừ tịch: tiễn cũ, đón mới

"Giao thừa" là lúc năm cũ trao lại, năm mới tiếp nhận. Lễ cúng vào thời khắc ấy còn gọi là lễ trừ tịch, theo cách giải thích quen thuộc thì "trừ" là trao lại, "tịch" là ban đêm. Người xưa tin rằng mỗi năm có một vị Hành khiển được cử xuống coi việc nhân gian, đi cùng một vị Hành binh và một vị Phán quan ghi chép việc thiện, việc ác. Hết năm, vị cũ bàn giao cho vị mới, nên con cháu làm lễ "tống cựu nghênh tân", tức tiễn cũ đón mới.

Có 12 vị Hành khiển luân phiên theo 12 con giáp, từ năm Tý đến năm Hợi. Nhà nghiên cứu Huỳnh Ngọc Trảng trong sách Khảo luận về Tết cho rằng tục này gắn với tín ngưỡng Thái Tuế, bắt nguồn từ sao Mộc, hành tinh đi hết một vòng quanh Mặt Trời mất gần 12 năm.

Giờ giao thừa Tết Đinh Mùi 2027

Năm nay tháng Chạp âm lịch là tháng thiếu, hết ở ngày 29. Vì thế giao thừa không rơi vào đêm 30 như quen gọi mà là đêm 29 tháng Chạp, tức đêm Thứ Sáu 5/2/2027, và mùng 1 Tết Đinh Mùi là Thứ Bảy 6/2/2027.

Lễ thường làm trong giờ Tý, khoảng từ 23 giờ đêm 5/2 đến trước 1 giờ sáng 6/2. Nhiều nhà canh đúng 0 giờ để khấn, có nhà làm sớm hơn chút cho người già, trẻ nhỏ kịp nghỉ.

Quan Hành khiển năm Đinh Mùi là ai

Theo bảng 12 vị được nhiều tài liệu phong tục chép lại, năm Mùi do Tống Vương Hành khiển, Ngũ Đạo Hành binh chi thần và Lâm Tào Phán quan cai quản. Đây là tên gọi trong tín ngưỡng dân gian, dùng để xưng trong lời khấn đón năm mới.

Với các vị của năm Bính Ngọ sắp qua, các tài liệu chép tên không thống nhất. Vì vậy, bài khấn dưới đây chỉ xưng chung là "chư vị Đương niên năm Bính Ngọ".

Hai mâm cúng: ngoài trời và trong nhà

Sách phong tục giải thích vì sao lễ giao thừa bày ngoài trời: các vị đang bận việc bàn giao gấp gáp, không kịp vào nhà ngồi mâm, nên gia chủ dâng lễ nơi sân, đầu ngõ, toàn đồ dễ dùng như xôi, gà, bánh trái. Mâm trong nhà là để thắp hương gia tiên và thần linh đúng phút đầu năm.

  • Mâm ngoài trời: gà trống luộc hoặc xôi gấc, bánh chưng hay bánh tét, đĩa hoa quả, trầu cau, rượu, nước, đĩa muối gạo, hương, đèn nến. Đặt trên bàn nhỏ ở sân, trước cửa hoặc ban công.
  • Mâm trong nhà: hương, hoa, mâm ngũ quả, bánh mứt, chén trà, chén rượu dâng lên ban thờ gia tiên. Mâm cơm tất niên đã cúng từ chiều thì không cần nấu thêm.

Trình tự cúng giao thừa

  1. Bày hai mâm từ khoảng 22 giờ 30, kiểm tra bàn ngoài trời đứng vững, chắn gió cho nến.
  2. Vào giờ Tý, chủ lễ thắp hương mâm ngoài trời, đọc bài khấn tiễn năm cũ, đón năm mới.
  3. Vào nhà, thắp hương ban thờ gia tiên, đọc bài khấn trong nhà. Ai chưa quen số nén có thể xem cách thắp hương bàn thờ gia tiên.
  4. Hương cháy gần hết thì vái tạ, hạ lễ, chia lộc đầu năm.

Bài văn khấn giao thừa ngoài trời

Gia chủ đứng trước hương án ngoài trời, mặt hướng ra phía trước nhà, chắp tay đọc chậm rãi.

Nam mô A Di Đà Phật. (ba lần)

Con lạy chín phương Trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương. Con kính lạy Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần.

Con kính lạy chư vị Đương niên năm Bính Ngọ, đã coi sóc nhân gian suốt một năm qua. Con kính lạy ngài Tống Vương Hành khiển, ngài Ngũ Đạo Hành binh chi thần, ngài Lâm Tào Phán quan, chư vị Đương niên năm Đinh Mùi. Con kính lạy ngài Đương cảnh Thành hoàng, ngài Bản xứ Thổ địa cùng chư vị thần linh nơi đây.

Giờ phút này là giờ Tý đêm 29 tháng Chạp năm Bính Ngọ, bước sang mùng 1 tháng Giêng năm Đinh Mùi. Năm cũ đã mãn, năm mới vừa sang, chư vị trao ấn bàn giao việc trần thế. Tín chủ con là ..., ngụ tại ..., thành tâm bày hương án giữa trời, sửa biện lễ vật, kính dâng trước án.

Con xin tạ ơn chư vị năm cũ đã soi xét, che chở cho gia đình con và bà con lối xóm qua bốn mùa mưa nắng. Kính tiễn chư vị thượng lộ bình an.

Con kính rước chư vị năm mới giáng lâm chứng giám. Cúi xin các ngài thương mà phù hộ cho xóm làng yên ổn, người đi xa về đến nơi đến chốn, người ở nhà khỏe mạnh, trẻ nhỏ ngoan hiền, công việc năm Đinh Mùi hanh thông.

Lễ mọn lòng thành, cúi xin chư vị chứng giám. Phục duy cẩn cáo.

Bài văn khấn giao thừa trong nhà

Bài này ngắn hơn, đọc trước ban thờ gia tiên ngay sau lễ ngoài trời. Theo quan niệm dân gian, đây cũng là lúc Táo quân trở về sau chuyến chầu trời ngày 23 tháng Chạp.

Nam mô A Di Đà Phật. (ba lần)

Con kính lạy ngài Bản gia Táo quân, ngài Thổ Công, Thổ Địa cùng chư vị thần linh coi giữ ngôi nhà này. Con kính lạy hương linh gia tiên nội ngoại họ ..., các cụ đã về ăn Tết cùng con cháu từ chiều cuối năm.

Đúng lúc năm Đinh Mùi vừa sang, tín chủ con là ... cùng cả nhà thắp nén hương đầu tiên của năm mới, kính mời Táo quân an vị, kính thưa ông bà, tổ tiên cùng chứng giám.

Năm mới, con cháu xin hứa sống thuận hòa, chăm lo người già, nuôi dạy trẻ nhỏ, làm ăn tử tế. Cúi xin các ngài và tổ tiên phù hộ cho cả nhà sức khỏe dồi dào, đi đâu cũng gặp người tốt, việc gì cũng được thuận lợi.

Con cháu lễ bạc tâm thành, kính xin chứng giám. Cẩn cáo.

Giải nghĩa từ khó trong lời khấn giao thừa

TừNghĩa dễ hiểu
Trừ tịchĐêm cuối năm, đêm trao lại năm cũ
Đương niênNăm hiện tại, vị coi việc trong năm đó
Hành khiểnVị quan văn coi việc nhân gian trong một năm
Hành binhVị quan võ đi cùng Hành khiển
Phán quanVị ghi chép công tội của mọi người
Đương cảnh Thành hoàngVị thần bảo hộ cả vùng, làng xóm
Tống cựu nghênh tânTiễn cái cũ, đón cái mới
Giáng lâmXuống tới nơi làm lễ
Tín chủ, sửa biệnNgười làm lễ, sắm sửa lễ vật

Cúng giao thừa ở chung cư và giữ an toàn

  • Nhà chung cư có thể bày mâm nhỏ ở ban công hoặc ngay trong phòng khách, hướng ra cửa. Tránh bày ở hành lang chung nếu ban quản lý không cho phép.
  • Bàn ngoài trời đặt chắc chân, nến có chụp chắn gió, xa rèm, cây cảnh khô, dây đèn trang trí.
  • Nên bớt hẳn vàng mã, đây cũng là điều nhiều địa phương đang vận động. Ở chung cư tuyệt đối không đốt trong căn hộ, hành lang hay ban công kín.
  • Không đốt pháo nổ. Trông trẻ nhỏ cẩn thận khi người lớn mải cúng.

Câu hỏi thường gặp

Có bắt buộc cúng giao thừa ngoài trời không?

Không. Đây là nếp phổ biến chứ không phải quy định. Nhà không có sân hay ban công có thể chỉ thắp hương trong nhà, đọc gộp ý tiễn cũ đón mới.

Lỡ cúng sau 1 giờ sáng có sao không?

Không có gì đáng lo. Giờ giao thừa chỉ là mốc theo tập quán, gia đình cứ làm khi sẵn sàng.

Sau giao thừa nên làm gì?

Nhiều nhà giữ tục hái lộc, mừng tuổi, xông đất. Có người còn bỏ một món nhỏ vào túi lúc sang canh, chuyện này được kể trong bài đồ nên bỏ túi đêm giao thừa, cũng chỉ nên xem như một niềm vui đầu năm.

Lời kết

Lời văn khấn giao thừa dù đọc ngoài sân hay trước bàn thờ cũng có chung một ý: cảm ơn những gì năm cũ đã cho, và mong năm mới thuận hòa. Sau nén hương đầu năm, sáng mùng 1 cả nhà lại quây quần. Nếu đang phân vân trang phục, bạn có thể tham khảo mùng 1 Tết nên mặc màu gì cho một khởi đầu vui vẻ.