Nhiều người lớn lên quen nhìn ông bà, cha mẹ thắp hương mỗi sáng mùng một, nhưng đến khi tự đứng trước bàn thờ lại lúng túng: thắp mấy nén, bát nào trước, cắm thế nào cho phải. Thật ra thắp hương không có một khuôn mẫu duy nhất cho cả nước. Mỗi vùng, mỗi dòng họ có nếp riêng, và điều được đề cao nhất vẫn là lòng thành. Dưới đây là những cách làm phổ biến được nhiều gia đình áp dụng, để bạn tham khảo và điều chỉnh theo nếp nhà mình.
Thắp mấy nén hương là đúng
Theo quan niệm truyền thống, số lẻ thuộc dương, tượng trưng cho sự sinh sôi, nên người Việt thường thắp hương theo số lẻ. Các con số hay gặp gồm:
- 1 nén: dùng cho việc thắp hương thường ngày ở nhà, cũng là cách nhiều người chọn khi đến đình, chùa để hạn chế khói và nguy cơ cháy. Một nén thể hiện tấm lòng thành, còn gọi là tâm hương.
- 3 nén: phổ biến nhất trong ngày rằm, mùng một, giỗ, Tết. Có nhiều cách giải thích, như tượng trưng cho Tam bảo Phật, Pháp, Tăng, hoặc cho ba điều tâm, giới, định, tức lòng thành, giữ lời răn và không thay lòng.
- 5 nén: một số nơi dùng khi cúng thần linh, gắn với năm phương hay ngũ hành.
- 7 và 9 nén: ít dùng trong gia đình, thường gắn với các nghi lễ riêng. Nếu không có hướng dẫn của người hiểu nghi lễ, bạn không cần thắp số này.
Các cách giải thích trên đến từ dân gian và có khác nhau giữa các nguồn. Nếu gia đình bạn quen thắp theo cách khác, ví dụ cả nắm hương trong ngày Tết, hãy cứ giữ nếp nhà.
Thứ tự thắp khi nhà có nhiều bàn thờ
Nhiều nhà có cả bàn thờ Phật, bàn thờ gia tiên, bàn thờ Thần Tài Thổ Địa và có khi cả bàn thờ người mới mất. Theo nếp được nhắc đến nhiều nhất, thứ tự thắp như sau:
- Bàn thờ Phật hoặc Quan Âm, thường đặt ở vị trí cao nhất.
- Bàn thờ gia tiên, nơi thờ ông bà tổ tiên.
- Bàn thờ Thần Tài, Thổ Địa, thường đặt ở tầng trệt, gần lối ra vào.
- Bàn thờ ông Táo nếu gia đình có lập riêng.
- Bàn thờ người mới mất hoặc lễ cúng chúng sinh thắp sau cùng.
Trên cùng một bàn thờ gia tiên, nhiều gia đình đặt một đến ba bát hương. Theo cách bày thường gặp, bát giữa thờ thần linh, Thổ công, hai bên thờ tổ tiên và những người thân khuất khác. Khi khấn, người ta thường mời thần linh trước rồi mới đến gia tiên. Thứ tự thắp cụ thể từng bát mỗi nhà một khác, tốt nhất nên theo cách người lớn trong nhà vẫn làm. Muốn hiểu thêm về ý nghĩa và cách giữ gìn bát hương, bạn có thể đọc bài bát hương phong thủy.
Cách châm và cắm hương
Các bước dưới đây là cách làm được nhiều gia đình truyền lại, đơn giản và an toàn:
- Rửa tay sạch, ăn mặc gọn gàng trước khi lên hương. Lau sơ mặt bàn thờ nếu có bụi.
- Châm hương bằng bật lửa hoặc từ ngọn nến, đèn dầu trên bàn thờ. Giữ hương hướng ra xa người và rèm cửa.
- Khi hương đã bắt lửa, phẩy nhẹ tay cho tắt ngọn lửa, không thổi bằng miệng.
- Cầm hương bằng hai tay, giơ ngang mày, vái rồi khấn trong lòng hoặc khấn nhỏ.
- Cắm từng nén vào giữa bát hương cho thẳng, không nghiêng ngả, không cắm cả bó một lúc.
- Nếu hương tắt giữa chừng, không cần rút ra. Có thể châm lại ngay tại chỗ.
Bàn thờ cần được đặt ở nơi trang nghiêm và chắc chắn. Nếu đang sắp xếp lại, bạn nên xem thêm những điều cần tránh khi đặt bàn thờ gia tiên để vừa đúng nếp vừa tiện thắp hương hằng ngày.
Nên thắp hương vào những dịp nào
| Dịp | Cách thường làm |
|---|---|
| Ngày thường | Không bắt buộc. Nhiều nhà thắp 1 nén buổi sáng hoặc tối |
| Mùng 1, ngày rằm | Thắp 3 nén, dâng hoa quả, nước sạch |
| Ngày giỗ | Thắp khi dâng mâm cỗ, mời tổ tiên về hưởng |
| Tết Nguyên đán | Thắp vào lúc giao thừa và khi dâng mâm cúng |
| Việc lớn trong nhà | Thắp để báo cáo tổ tiên như cưới hỏi, sinh con, chuyển nhà |
Không nên lạm dụng việc thắp hương liên tục cả ngày. Cũng không nên thắp quá khuya, khi người đã mệt và cả nhà đi ngủ, vì khó giữ được sự chú tâm lại tiềm ẩn nguy cơ cháy.
An toàn cháy nổ và không khí trong nhà
Hương cháy âm ỉ, nến và đèn dầu là những nguồn lửa trần ngay trong nhà. Vài điều nên làm:
- Giữ rèm, giấy tiền vàng, hoa khô cách xa bát hương và nến. Không cất hương dự trữ ngay trên bàn thờ.
- Không để nến, đèn dầu cháy khi cả nhà đi vắng hoặc đi ngủ. Có thể thay bằng đèn thờ điện có dây dẫn tốt.
- Đặt bát hương vững, không sát mép bàn, nhất là khi nhà có trẻ nhỏ hay mèo.
- Mở cửa hoặc bật quạt hút khi thắp, đặc biệt ở căn hộ chung cư kín. Khói hương đậm đặc trong phòng kín không tốt cho người già, trẻ em và người bị bệnh hô hấp.
- Nhà có báo khói, đừng đặt bàn thờ ngay dưới đầu báo để tránh báo động giả.
Chọn hương sạch
Nên chọn hương có nguồn gốc rõ ràng, làm từ nguyên liệu tự nhiên như trầm, quế, bột gỗ, mùi nhẹ, ít khói cay mắt. Hương có mùi quá gắt, màu sặc sỡ hoặc giá rẻ bất thường thì nên cân nhắc. Hương cần được cất ở nơi khô ráo để không bị ẩm mốc, khó cháy.
Khấn bằng lòng thành
Bạn không cần thuộc lòng những bài văn khấn dài. Một lời khấn gọn thường gồm: xưng tên tuổi người khấn, nói ngày tháng và địa chỉ, mời thần linh, tổ tiên chứng giám, trình bày điều muốn báo cáo hoặc cầu mong, rồi cảm tạ. Nói bằng lời của mình, chân thành và nhẹ nhàng, chính là điều quan trọng nhất. Ý nghĩa của nơi thờ tự cũng được giải thích kỹ trong bài bàn thờ phong thủy.
Câu hỏi thường gặp
Có cần thắp hương mỗi ngày không?
Không bắt buộc. Nhiều gia đình chỉ thắp vào mùng một, ngày rằm, giỗ, Tết. Nếu muốn thắp hằng ngày, một nén vào buổi sáng hoặc tối là đủ.
Hương cháy nhanh, cháy chậm có ý nghĩa gì?
Dân gian có nhiều cách đoán, nhưng tốc độ cháy phụ thuộc chủ yếu vào chất lượng hương, gió và độ ẩm. Bạn không nên lo lắng hay suy diễn.
Ở chung cư có nên thắp hương không?
Vẫn được, nhưng nên dùng ít nén, chọn hương ít khói, mở cửa thông gió và không để lửa cháy khi vắng nhà.
Thắp hương rồi bao lâu thì hạ lễ?
Thường đợi hương cháy hết hoặc gần hết một tuần hương rồi mới hạ lễ. Một số nhà đợi hai tuần hương, tùy nếp vùng miền.
Lời kết
Nắm được cách thắp hương bàn thờ gia tiên giúp bạn yên tâm hơn mỗi dịp lễ, nhưng đừng quá câu nệ con số hay thứ tự. Giữ bàn thờ sạch sẽ, thắp hương an toàn và khấn bằng lòng biết ơn là cách tưởng nhớ tổ tiên bền lâu nhất.